مراحل ثبت اختراع در ایران 5 مرحله است:

تشکیل پرونده و ثبت اظهارنامه
رفع تشابه و دفاع اولیه
استعلام از مراجع مورد تایید اداره اختراع
پرداخت حق الثبت و انتشار آگهی در روزنامه رسمی
انجام امور مربوطه و دریافت گواهی نهایی اختراع

هدف از ثبت اختراع بهره برداری از فکر، ایده، فن، پژوهش و تلاش های فرد یا افرادی است که به محصولی کاربردی برای ارتقای زندگی بشر دست پیدا کرده اند. در واقع زمانی که اقدام به ثبت اختراع می کنید امتیاز (Patent ) آن را انحصاری برای خودتان محفوظ می کنید که این امر چه از نظر شرعی، قانونی و انسانی تایید شده است. بنابراین اگر فردی پس از ثبت اختراعی بنام خود متوجه بهره برداری غیرقانونی افرادی از اختراع خود شود بر طبق قانون حق شکایت از ایشان در مرجع قانونی را دارد. در اینجا اهمیت نحوه نگارش و تدوین محتوای پرونده اختراع نمایان می گردد. چه بسیار پرونده های این چنینی دیده شده است که با وجود ارزش بسیار زیاد اختراع، به دلیل کوتاهی در نگارش آن و یا سپردن تدوین ان به افراد غیر کارشناس، مرجع قانونی به دلیل عدم وجود دلایل کافی نمی تواند از مخترع حمایت های لازم را بکند و به غلط در جامعه این موضوع به ضعف دستگاه قضایی نسبت داده می شود درحالیکه قوانین حمایتی کشور ما یکی از بهترین قوانین ثبتی و حقوقی در جهان است و بسیار به قوانین ثبتی اروپا شباهت دارد. پس دلیل عدم حمایت کافی در کشور ما چیست؟

در واقع روند ثبت اختراع در ایالات متحده یا اروپا بدین گونه است که نگارش و تدوین پرونده های اختراع را فقط از مشاوران (Agent ) مورد تایید اداره ثبت اختراع پذیرش می کنند تا مطمئن شوند پرونده از نظر ساختار و مسایل فنی و حقوقی کامل است و قابلیت حمایت کامل دارد. از آنجاییکه این خدمات شامل هزینه است و در تمام کشورهای توسعه یافته منطقی محسوب می شود اما در کشور ما هنوز از مشاوران به طور رسمی استفاده نمی گردد و بالتبع هزینه های ثبتی نیز بسیار ناچیز است اما به گواه بسیاری از مخترعان و کارشناسان اگرچه در زمان ثبت ممکن است مخترع هزینه ای بپردازد اما با اطمینان از تدوین یک پرونده محکم و مستدل می تواند از حمایت کامل حقوقی در سال های آتی اطمینان داشته باشد. امید است با توضیحات بالا به اهمیت این مرحله از ثبت اختراع پی برده باشید چرا که در صورت تدوین صحیح پرونده می توان مراحل دیگر را با موفقیت و سریعتر پشت سر گذاشت.

 

1. تشکیل پرونده و ثبت اظهارنامه

یک پرونده اختراع شامل 4 مدرک است:
I. شرح و توصیف :
II. ادعانامه:
III. خلاصه:
IV. نقشه فنی:

در ادامه به توضیحات مربوطه می پردازیم:

I. شرح و توصیف :
بر اساس ماده ۱۰ آیین نامه اجرایی ثبت اختراعات توصیف اختراع باید صریح و همراه با جزئیات کامل و مشتمل بر نکات زیر باشد:
۱ـ عنوان اختراع به گونه ای که در اظهارنامه ذکر گردیده است؛
۲ـ زمینه فنی اختراع مربوط؛
۳ـ مشکل فنی و بیان اهداف اختراع؛
۴ـ شـرح وضعـیت دانـش پیشـین و سابـقه پیـشرفت هایی که در رابطه بـا اختراع ادعـایی وجـود دارد، به نحوی که برای درک و بـررسی جـدید بودن اختراع کفایت کند؛
۵ ـ ارائه راه حل برای مشکل فنی موجود، همراه با شرح دقیق و کافی و یکپارچه اختراع؛
۶ ـ توضیح اشکال، نقشه ها، نمودارها در صورت وجود، به نحوی که یک متخصص در آن زمینه بتواند اختراع را درک و ارتباط اجزای آن را دریابد. ارجاع به شماره هایی که برای بیان ویژگی های اختراع در نقشه آمده است الزامی است؛
۷ـ بیان واضح و دقیق مزایای اختراع ادعایی نسبت به اختراعات پیشین، به نحوی که ویژگی جدید بودن اختراع و تاثیر فنی آن را روشن سازد؛
۸ ـ توضیح حداقل یک روش اجرایی برای به کارگیری اختراع؛
۹ـ ذکر صریح کاربرد صنعتی اختراع در صورتی که ماهیت اختراع گویای این امر نباشد.

II. ادعانامه:
بر اساس ماده ۱۱ آیین نامه اجرایی ثبت اختراعات ادعای اختراع باید عناصر اختراعی را که حمایت از آن درخواست شده است، درچارچوب مشخصه های فنی تعیین کند. هر اختراع می تواند مشتمل بر یک یا چند ادعا باشد. ادعا یا ادعاها باید صریح و منجّز بوده و دارای شرایط زیر باشند:
۱ـ معقول بودن تعداد آن ها با توجه به ماهیت اختراع و شماره گذاری ترتیبی آن ها در صورت تعدّد؛
۲ـ از اطلاعات افشاء شده در توصیف اختراع فراتر نرود و به طور کامل در توصیف اثبات و مدلل شده باشد؛
۳ـ ویژگی های فنی قابل حمایت را با استفاده از جملات مثبت، بیان نماید؛
۴ـ جز در موارد غیرقابل اجتناب، از ارجاع به نقشه ها یا توصیف امتناع گردد و تا حد ممکن از به کار بردن عباراتی مانند « همان طور که در توصیف آمد» یا « همان طور که در نقشه ها نشان داده شده» خودداری شود؛
۵ ـ در صورتی که برای فهم ادعا ارجاع به نقشه ضرورت داشته باشد، پس از بیان ادعا، شماره صفحه نقشه و علامت مشخص کننده آن در داخل پرانتز ذکر گردد؛
۶ ـ مشتمل بر شیوه اجرا و مزایای اختراع نباشد.

III. خلاصه:
بر اساس ماده۱۳ آیین نامه اجرایی ثبت اختراعات خلاصه توصیف اختراع باید مستقیماً زمینه فنی ای که اختراع به آن تعلق دارد را تعیین کند تا در جستجوی سوابق اختراع ادعایی مورد استفاده قرار گیرد. در خلاصه اختراع نکات زیر باید در نظر گرفته شود:
۱ـ با عنوان اختراع شروع شود و مشتمل بر ۷۰ تا ۲۰۰ کلمه باشد؛
۲ـ مشکل فنی، اساس راه حل ارائه شده برای آن و کاربرد یا کاربردهای اصلی اختراع را اجمالاً روشن نماید؛
۳ـ در صورت لزوم، مشتمل بر فرمول های شیمیایی یا معادلات ریاضی باشد تا براساس آن ها ویژگی های اختراع به بهترین شکل بیان شود؛
۴ـ در صورتی که برای توضیح اختراع ارجاع به نقشه ضرورت داشته باشد، پس از توضیح خلاصه هر قسمت باید نشانه های ارجاع دهنده به هریک از نقشه ها در داخل پرانتز ذکر گردد؛
۵ ـ عدم بیان ارزش و مزایای اختراع.

 

IV. نقشه فنی:
بر اساس ماده ۱۵ آیین نامه اجرایی ثبت اختراعات چنانچه نقشه ها، نمودارها، و جداول، بخشی از ضمیمه اظهارنامه اختراع باشند در ترسیم آن ها باید نکات زیر رعایت شوند:
۱ـ در یک روی صفحه کاغذ بادوام و در قطع ۴ A، با خطوط پررنگ و یکدست مشکی و غیررنگی کشیده شده و ترجیحاً در رسم آن ها از ابزارهای فنی نقشه کشی استفاده شود و حداکثر حاشیه اوراق به ترتیب از بالا ۵/۲ سانتی متر از چپ ۵/۱ سانتی متر، از راست ۵/۲ سانتی متر و از پایین ۱ سانتی متر باشد؛
۲ـ وضوح و شفافیت نقشه ها به نحوی باشد که امکان تکثیر یا تصویر برداری آن میسر شود؛
۳ـ تمام عناصر نقشه یا نمودار دارای مقیاس یکسان باشد مگر آنکه برای فهم اختراع، برجسته نمودن بخش خاصی از نقشه و یا نمودار ضروری باشد؛
۴ـ تا حد امکان به صورت عمودی در صفحه قرار گیرد؛
۵ ـ اعداد، حروف و نشانه ها به طور روشن ذکر شده و خوانا باشند؛
۶ ـ شامل نشانه هایی باشد که در توصیف بتوان به آن ها ارجاع داد؛
۷ ـ صفحات باید به ترتیب شماره گذاری شده و ترجیحاً نشان دهنده شماره آن صفحه از کل صفحات باشد؛
۸ ـ هیچ توضیحی نباید روی نقشه ها وجود داشته باشد مگر در مورد جداول و نمودارها؛
۹ـ در صورتی که هریک از نقشه ها، نمودارها و جداول در بیش از یک صفحه باشد، کل صفحات باید بدون حذف بخشی از آن ها ، شامل نشانه هایی مستقل از شماره صفحات باشد به نحوی که ارتباط و تمامیت قسمت ها را با یکدیگر روشن سازد.

2. رفع تشابه و دفاع اولیه

پس از بررسی اولیه اختراع و مطابقت آن با مواد آیین نامه اجرایی اختراعات، اداره ثبت اختراعات اقدام به اعلام پرونده های مشابه پرونده ثبتی می کند و از متقاضی ثبت می خواهد در صورت وجود موارد مشابه، به صورت مستدل تفاوت های اختراع خود با انها را اعلام نماید. در صورتی که متقاضی نتواند موارد اختلافی را اعلام نماید و یا پرونده کاملا شبیه یک اختراع دیگر باشد ، پرونده غیر قابل ثبت خواهد بود.
3. استعلام از مراجع مورد تایید اداره اختراع

در این مرحله، اداره ثبت اختراعات اقدام به استعلام پرونده اختراع از مراجع علمی معتبر مورد تایید خود ( دانشگاه ها، پارک های علم و فناوری، پژوهشگاه ها و … ) می نماید تا صحت و سقم سه سوال را بررسی کند. اگر مرجع استعلام پاسخ هر 3 سوال را مثبت بدهد پرونده وارد مرحله بعدی می گردد در غیر این صورت حتی اگر یکی از سوالات هم جواب منفی داشته باشد پرونده غیر قابل ثبت می شود. در اینجا باز هم به اهمیت نگارش علمی و دقیق پرونده که در آیتم شماره 1 مطرح شد اشاره می کنیم چرا که نگارش ناصحیح ممکن است به عدم تایید مراجع منجر گردد.

سوالات به شرح زیر است:
1- آیا پرونده مورد تقاضا در سطح جهان نوآوری دارد ؟
2- آیا موضوع مورد تقاضا قابل ساخت و بهره برداری است ؟
3- آیا موضوع مورد تقاضا قابلیت تولید انبوه دارد ؟

4. پرداخت حق الثبت و انتشار آگهی در روزنامه رسمی

طی یک سری از مراحل اداری و قانونی

5. انجام امور مربوطه و دریافت گواهی نهایی اختراع

طی یک سری از مراحل اداری و قانونی و دریافت گواهی نهایی